درد فک و دندان‌قروچه: چه وقتی باید جدی بگیرید؟

دندان‌قروچه یعنی ساییدن یا فشردن دندان‌ها روی هم، معمولاً در خواب. فک و فک چانه حدود ۶۰ تا ۸۰ کیلوگرم نیرو تولید می‌کنند و این نیرو برای جویدن طبیعی است؛ اما وقتی این فشار تکراری و در شب انجام شود، دندان‌ها و مفصل فک فرسوده می‌شوند.

همیشه نمی‌دانیم چرا. گاهی معلوم نیست و به آن استرس و اضطراب ربط داده می‌شود، ولی این ارتباط قطعی نیست. در برخی موارد مسئلهٔ تنفس دهانی در خواب، یا حتی بازگشت دندان‌ها به جای قبلی بعد از ارتودنسی، زمینه‌ساز آن است.

اگر صبح‌ها با سردرد بیدار می‌شوید، یا آرواره‌تان درد یا حساسیت دارد، یا هنگام باز و بسته کردن دهان صدای کلیک می‌شنوید، این‌ها را جدی بگیرید.

علائم دیگر شامل درد در ناحیهٔ گوش بدون دلیل پزشکی، درد شقیه هنگام جویدن، سردردهای تکراری، و صدای فک هنگام باز کردن دهان است. همچنین اگر می‌بینید دندان‌ها ساییده یا کوتاه شده‌اند، یا مینای دندان تازه پیدا کرده‌اید، احتمال دندان‌قروچه وجود دارد.

یک نشانهٔ دیگر که خیلی‌ها نادیده می‌گیرند: بیدار شدن مکرر با احساس خستگی یا گرفتگی فک. این می‌تواند به اختلال خواب مرتبط باشد و بهتر است بررسی شود.

اولین کار، معاینهٔ دقیق است. یکی از ساده‌ترین روش‌های تشخیص، کاغذ سفید روی دندان‌ها گذاشتن در شب و صبح بررسی کردن آن است؛ جای ساییدگی روی کاغذ نشانهٔ دندان‌قروچه است.

بررسی وضعیت مفصل فک، سفت شدن عضلات دو طرف صورت، و الگوی ساییدگی روی دندان‌ها، اطلاعات زیادی می‌دهد. در بعضی موارد، معاینه توسط متخصص فک و صورت کمک می‌کند.

نکتهٔ مهم این است که همهٔ دردهای فک از دندان‌قروچه نیستند. التهاب مفصل، آرتروز، و حتی مشکلات گوش می‌توانند شبیه همان درد باشند و قاطی کردنشان باعث درمان اشتباه می‌شود.

رایج‌ترین درمان، گارد شبانه یا بایت‌سالفت است. یک پلاک مخصوص که شب‌ها روی دندان‌ها گذاشته می‌شود و نیروی فشردن را توزیع می‌کند. این کار جلوی ساییدگی دندان و فشار روی مفصل را می‌گیرد.

کاهش استرس، بهبود کیفیت خواب، و درمان تنفس دهانی، بخش مهم دیگر ماجراست. اگر علت زمینه‌ای وجود داشته باشد، صرفاً گارد می‌تواند نشانه را پنهان کند بی‌آنکه علت را درمان کند.

فیزیوتراپی فک، تمرین‌های شناختی‌حرکتی برای فک، و در موارد شدیدتر، درمان‌های مفصل از گزینه‌هایی هستند که در صورت لازم بررسی می‌شوند. اگر لازم باشد، ارجاع به متخصص دیگر را پیشنهاد می‌دهیم.

ارتباط این دو موضوع واقعی است و معمولاً یکی از این سه حالت اتفاق می‌افتد. اولین حالت این است که مالچینگ با یک دستگاه بین‌فکی یا کشیدمار، خودش می‌تواند فشار اضافه ایجاد کند. حالت دوم این است که وضعیت فک با پروتکل درمان تناسب ندارد، مثلاً حرکت دندان‌ها در حالی که مفصل در وضعیت ناپایدار قرار دارد.

حالت سوم هم بعد از درمان است: اگر دندان‌ها و فک به وضعیت ناپایداری برگردند، ممکن است دندان‌قروچه خودش را نشان دهد. به همین دلیل پیگیری بعد از ارتودنسی اهمیت دارد.

به همین دلیل در طرح درمان، وضعیت مفصل فک هم بررسی می‌شود، نه فقط موقعیت دندان‌ها. ارتودنسی بدون توجه به فک، به‌ویژه در بیمارانی که علامت‌های مفصل دارند، قابل دفاع نیست.

آگاهی از این موضوع، نیمی از درمان است. اینکه صبح‌ها سردرد دارید، شاید قبلاً ربطش را نمی‌دانستید؛ و اگر در طول درمان ارتودنسی این را بدانید، به‌جای تحمل کردن، بررسی می‌کنید.

در خانه، کنترل سطح استرس و کم کردن کافئین و نیکوتین به خواب، هرچند کوچک، اثر دارد. اگر بیدار شدید و دست یا صورتتان را منقبض کرده بودید، همان نشانهٔ دندان‌قروچه است.

اگر فکتان صبح‌ها درد دارد یا صدای کلیک می‌شنوید، بهتر است معاینه شوید تا مشخص شود مسئله از کجاست. این بررسی بی‌خطر است و اطلاعات مفیدی می‌دهد، و اگر به متخصص فک و صورت نیاز باشد، به‌موقع متوجه می‌شوید.