ارتودنسی متحرک

در ارتودنسی متحرک، دستگاهی از پلاست و سیم ساخته می‌شود که بیمار خودش آن را در دهان می‌گذارد و برای خوردن، مسواک زدن یا خواب بیرون می‌آورد. فشار ملایمی که سیم وارد می‌کند، دندان یا فک را به‌تدریج در مسیر درست هدایت می‌کند.

این دستگاه یا فقط روی فک بالا قرار می‌گیرد یا روی هر دو فک. در بیشتر موارد هدف اصلی، اصلاح مشکلات فکی است نه صرفاً مرتب کردن دندان‌ها؛ به همین دلیل نام «فانکشنال» هم روی این روش گذاشته می‌شود.

متحرک بیشترین کاربرد را در کودکان دارد، چون استخوان فک آن‌ها هنوز در حال رشد است و تغییر دادن موقعیت فک آسان‌تر و مؤثرتر است. اصلاح جلو بودن فک (کلاس ۲)، عقب بودن فک (کلاس ۳) و ناهنجاری‌های عرضی مثل تنگی فک از موارد شایع کاربرد آن است.

در بزرگسالان هم می‌توان از پلاک متحرک برای اصلاح بی‌نظمی‌های خفیف دندانی و به‌عنوان نگهدارندهٔ دائمی پس از پایان ارتودنسی ثابت استفاده کرد. برای اصلاح مشکلات شدید دندانی در بزرگسالان، معمولاً روش ثابت یا نامرئی انتخاب می‌شود.

بهترین سن برای ارتودنسی متحرک کودکان، حدود ۶ تا ۱۰ سالگی است؛ زمانی که هنوز دندان‌های شیری وجود دارند و فک به سرعت رشد می‌کند. در این دوره می‌توان با کمترین همکاری کودک، بیشترین تأثیر را گرفت.

کودکان معمولاً دستگاه را راحت‌تر از بزرگسالان تحمل می‌کنند، اما مسئلهٔ اصلی همکاری آن‌هاست. کودکی که پلاک را زیاد بیرون می‌آورد یا زیاد گم می‌کند، نتیجه‌ای نمی‌گیرد؛ به همین دلیل گفت‌وگوی اول با والدین بخش مهمی از جلسهٔ مشاوره است.

درمان با پلاک متحرک معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال طول می‌کشد. بیشترین اثر در سال اول دیده می‌شود و بعد از آن تغییرات ریزتر و ملایم‌تر می‌شوند.

چون پیشرفت درمان مستقیماً به تعداد ساعت استفاده در روز بستگی دارد، مدت واقعی برای هر کودک متفاوت است. پلاک معمولاً باید روزی دست‌کم چند ساعت و در بعضی طرح‌ها شب‌ها هنگام خواب استفاده شود.

این نکته را صریح بگوییم: ارتودنسی متحرک بیش از هر چیز به همکاری بیمار بستگی دارد. اگر دستگاه ساعت‌ها در کشو یا جیب بماند، هیچ نیرویی به دندان وارد نمی‌شود و زمان درمان بی‌نتیجه می‌گذرد.

به همین دلیل برای کودکان کم‌سن، پلاک‌هایی با رنگ و طراحی جذاب انتخاب می‌شود و با والدین توافق می‌کنیم که بر استفادهٔ منظم نظارت داشته باشند. جلسه‌های پیگیری هم کوتاه‌تر و منظم‌تر خواهد بود تا انگیزهٔ کودک حفظ شود.

پلاک باید هر روز با مسواک نرم و صابون بشوید و حداقل هفته‌ای یک‌بار در محلول تمیزکنندهٔ مخصوص قرار گیرد. هرگز پلاک را با آب داغ نشویید، چون پلاست تغییر شکل می‌دهد و اندازهٔ خود را از دست می‌دهد.

دندان‌ها هم باید هر روز تمیز شوند، چون پلاک درست مثل یک وسیلهٔ خارجی، سطح دندان را می‌پوشاند. اگر لثه قرمز یا متورم شد، احتمالاً پلاک بیش از حد لازم استفاده نشده و باید بررسی شود.

پلاک متحرک برای جابه‌جایی‌های دقیق و ظریف دندان‌ها توان کافی ندارد و به همین دلیل برای بیشتر بی‌نظمی‌های دندانی، انتخاب اول نیست. همچنین اگر کودک در دوره‌ای از رشد باشد، دستگاه باید مرتب تنظیم یا تعویض شود.

این محدودیت‌ها به معنای بی‌فایده بودن روش نیست؛ در درمان مشکلات فکی کودکان و در نگهداری نتیجهٔ درمان‌های قبلی، همچنان جایگاه محکمی دارد و در بسیاری از موارد با درمان ثابت ترکیب می‌شود.